استانداردها و بهترین شیوه‌های جهانی در انتخاب دامنه (Best Practices)

انتخاب نام دامنه (شامل نام و پسوند) یک تصمیم استراتژیک برای هر شرکت است. تجربه‌های موفق و ناموفق در سراسر جهان مجموعه‌ای از بهترین شیوه‌ها را شکل داده که رعایت آن‌ها می‌تواند شانس موفقیت برند آنلاین شما را افزایش دهد. در این بخش، مهم‌ترین اصول و استانداردهای رایج در انتخاب دامنه را مرور می‌کنیم:

دامنه را تا حد امکان کوتاه و ساده انتخاب کنید

یک نام دامنه کوتاه (Ideally زیر ۱۲ حرف) که تلفظ و املای ساده‌ای دارد، به‌راحتی در خاطر کاربران می‌ماند و ریسک اشتباه تایپی یا شفاهی کمتری دارد. از به کار بردن ترکیب‌های پیچیده، حروف تکراری زیاد و مواردی که نیاز به توضیح دارند پرهیز کنید. قانون کلی "زیبایی در سادگی است" را به خاطر داشته باشید: نام دامنه هرچه سرراست‌تر، بهتر

از اعداد و خطوط تیره (-) استفاده نکنید مگر درصورت ضرورت

اعداد داخل دامنه ممکن است برای کاربر سؤال ایجاد کنند (آیا باید به صورت حروف تایپ شود یا رقم؟) و به خاطر سپردن ترکیبی از حروف و اعداد دشوارتر است. خط تیره نیز اغلب نشانه‌ای از اسپم یا جعلی بودن دامنه تلقی می‌شود و کاربران به سختی جای آن را در نام به خاطر می‌سپارند. توصیه شده که تا جای ممکن هیچ خط تیره‌ای در دامنه نباشد؛ مگر آنکه نام برند شما از چند کلمه تشکیل شده و بدون خط تیره معنایش عوض می‌شود یا ناخوانا می‌گردد (که در این صورت هم شاید بهتر باشد نام کوتاه‌تری برگزینید). بطور مثال، iran-tea.com نسبت به irantea.com گزینه بدتری است، زیرا کاربر ممکن است یادش برود خط تیره را بزند یا جای آن را اشتباه بگیرد.

تلفظ و تایپ آسان را مدنظر قرار دهید

دامنه‌ای انتخاب کنید که بیان شفاهی آن واضح باشد و شنونده بتواند آن را درست یادداشت کند. این معیار به‌ویژه برای برندهای با نام غیرانگلیسی مهم است؛ بسیاری از شرکت‌های موفق ترجیح می‌دهند نامی برگزینند که حتی برای غیرهم‌زبانان هم تلفظ ساده‌ای داشته باشد. به عنوان نمونه، برند ایرانی “دیجی‌کالا” نام خود را به صورت لاتین Digikala ثبت کرده که تلفظ آن برای اغلب مردم جهان روشن است. حال اگر همین سایت نام فارسی پیچیده‌ای داشت، شاید در مقیاس بین‌المللی دچار مشکل می‌شد. همچنین اگر قصد دارید کاربر بتواند از روی کارت ویزیت یا در مکالمه تلفنی دامنه شما را متوجه شود، حتماً دامنه‌ای انتخاب کنید که حداقل خودش یک واژه معنادار یا آشنا باشد و نیاز به هجی‌کردن تک‌تک حروف نباشد.

پسوند مناسب را با دقت انتخاب کنید

منظور از “مناسب” این است که پسوند دامنه هم به نوع کسب‌وکار شما بخورد و هم به جغرافیای مخاطبانتان. بر اساس استاندارد جهانی، بهترین پسوند برای یک وب‌سایت تجاری .com است مگر آنکه دلایل موجهی برای انتخاب چیز دیگری داشته باشید. همان‌طور که گفته شد، com قدیمی‌ترین و معتبرترین پسوند است و در ذهن مردم جهان حک شده است. با این حال، در کنار com، حتماً به ccTLD کشور هدف خود نیز توجه کنید. اگر بازار هدف شما ایران است، داشتن .ir مزایایی دارد؛ اگر بازار هدف کشور دیگری است، شاید ثبت دامنه همان کشور (مثلاً de برای آلمان) مفید باشد. بسیاری از برندهای بزرگ دنیا دقیقاً همین کار را می‌کنند: آن‌ها یک وب‌سایت .com اصلی دارند و سپس برای هر کشور، یک دامنه محلی (اغلب به صورت زیرمجموعه co آن کشور) ایجاد می‌کنند؛ نمونه‌اش Amazon که برای بریتانیا از Amazon.co.uk و برای ژاپن از Amazon.co.jp استفاده می‌کند. بنابراین شما نیز متناسب با قلمرو فعالیت خود، به انتخاب پسوند فکر کنید. اگر صرفاً در یک کشور فعالید، تمرکز روی همان کشور عاقلانه است و اگر بین‌المللی هستید com و معادل‌های محلی را ترکیب کنید. ضمناً درباره پسوندهای خاص صنعت (مثلاً ثبت دامنه tech، ثبت دامنه travel یا ثبت دامنه studio و غیره) تحقیق کنید؛ برخی از آن‌ها می‌توانند به اسم شما تمایز جالبی بدهند (مثلاً mybrand.tech برای یک شرکت فناوری)، اما به یاد داشته باشید که هنوز بسیاری از این پسوندها برای کاربران ناآشنا هستند. طبق تجربه، برای کسب‌وکارهای ایرانی معمولاً بهترین ترکیب ثبت دامنه com و ثبت دامنه ir است. چون هر دو در صفحه‌کلید و ذهن مخاطب حضور دارند و اعتبار آزمون‌پس‌داده‌ای دارند.

چندین پسوند مهم را به‌نام خود ثبت کنید

یکی از بهترین شیوه‌های محافظت از برند این است که نگذارید دیگران دامنه‌های هم‌نام شما را در پسوندهای رایج ثبت کنند. اگر صرفاً یک دامنه (مثلاً ir) دارید، رقبا یا سودجویان می‌توانند همان نام را در com یا net ثبت کنند و با سوءاستفاده از شهرت برند شما، کاربران را گمراه نمایند. توصیه می‌شود در صورت امکان حداقل ثبت دامنه‌ com، ثبت دامنه ir و  ثبت دامنه net مرتبط با نام برندتان را انجام دهید. به ویژه ثبت همزمان com و ir اهمیت زیادی دارد، چون این دو پسوند در ایران زیاد استفاده می‌شوند. شرکت‌های بزرگ‌تر حتی ثبت دامنه org و سایر پسوندهای کلیدی را نیز انجام می‌دهند تا در اختیار داشتن کامل نام برندشان را تضمین کنند. با این کار، اگر بعدها خواستید به هر دلیلی پسوند اصلی سایت را تغییر دهید (مثلاً از .ir به .com مهاجرت کنید)، خیالتان راحت است که شخص دیگری آن دامنه را در اختیار ندارد. ضمن اینکه گرفتن چند دامنه به شما اجازه می‌دهد کارکردهای متفاوتی برای آن‌ها تعریف کنید؛ مثلاً یک شرکت نرم‌افزاری ایرانی ممکن است وب‌سایت فارسی خود را روی .ir نگه دارد اما یک سایت انگلیسی‌زبان با اطلاعات شرکت برای مشتریان خارجی روی com راه‌اندازی کند. همچنین اگر نام دامنه شما املای نزدیک به هم یا مشابهی با یک کلمه دیگر دارد، می‌توانید انواع تایپ‌شدنی آن را ثبت کنید و به سایت اصلی ریدایرکت نمایید (این کار مانع از دست رفتن ترافیک بر اثر اشتباه تایپی می‌شود). در کل، هزینه اندک ثبت چند دامنه در مقابل حفظ اعتبار برند ناچیز است و ارزش سرمایه‌گذاری دارد.

سوابق و معانی نام دامنه را بررسی کنید

این مورد بیشتر به بخش نام انتخابی برمی‌گردد تا پسوند، اما ذکر آن مفید است: قبل از نهایی کردن دامنه، مطمئن شوید کلمه یا ترکیب مدنظر شما در زبان‌های دیگر معنی نامناسبی نداشته باشد، یا قبلاً متعلق به وب‌سایت بدنامی نبوده باشد. برای مثال، باید بدانید قبلاً سایتی با محتوای نه‌چندان مناسب اخلاقی به این نام وجود داشته و شاید هنوز در لیست سیاه برخی موتورهای جستجو باشد. یا برند مشهوری مانند نایک هنگامی که تصمیم گرفت کفش مدل "کورتز" عرضه کند، ابتدا نام دامنه آن (cortez.com) را ثبت کرد تا با مشکل حقوقی و جعل برند مواجه نشود. پس بهتر است قبل از ثبت، سابقه دامنه (از طریق سایت‌هایی مثل archive.org و ابزارهای بررسی لیست سیاه) و معنای آن در فرهنگ‌های مختلف را چک کنید تا ناخواسته با چالشی روبه‌رو نشوید. این نکته جزو Best Practiceهای جهانی است که البته برای دامنه‌های فارسی‌نام خیلی موردی ندارد ولی برای نام‌های انگلیسی یا لاتین باید دقت شود.

قانونی بودن و عدم تعارض با علائم تجاری را رعایت کنید

از ثبت دامنه‌هایی که عیناً نام برندهای ثبت‌شده دیگران است خودداری کنید؛ این کار علاوه بر امکان پیگرد قانونی (در ایران طبق ماده ۶۶ قانون تجارت الکترونیک ۱۳۸۲ و در سطح بین‌المللی طبق سیاست حل اختلاف دامنه UDRP)، اعتبار کسب‌وکار شما را نیز خدشه‌دار می‌کند. برای مثال، اگر شرکت معتبری نام “XYZ” را ثبت تجاری کرده باشد و شما دامنه xyz.ir را بدون اجازه بگیرید، امکان دارد با شکایت مالک علامت، ایرنیک دامنه را به ایشان منتقل کند. در مورد com نیز روال داوری UDRP همین کار را می‌کند. بنابراین یکی از اصول اخلاقی و حرفه‌ای در انتخاب دامنه این است که نام منحصربه‌فرد و اصیل خود را استفاده کنید و وارد حوزه برندهای دیگران نشوید. این اصل در دنیا رعایت می‌شود و شرکت‌های نوپا معمولاً تحقیقات اولیه ثبت برند را انجام می‌دهند تا نام دامنه‌شان یکتا و بدون معارضه باشد.

از تجربه‌ها و ابزارهای موجود بهره بگیرید

خوشبختانه امروزه ابزارهای آنلاین متنوعی برای کمک به انتخاب دامنه وجود دارد. اگر در یافتن نام مناسب مردد هستید، می‌توانید از مولدهای نام دامنه (Domain Name Generators) استفاده کنید: این ابزارها با وارد کردن کلمات کلیدی مربوط به کسب‌وکار شما، صدها پیشنهاد ترکیبی (شامل نام و پسوند) ارائه می‌دهند. همچنین بررسی کنید که رقبای داخلی و خارجی شما چه الگویی در انتخاب دامنه داشته‌اند. برای نمونه، ببینید کسب‌وکارهای موفق ایرانی در حوزه شما غالباً از چه پسوندی بهره می‌برند و دلیل آن چیست. شاید متوجه شوید تقریباً همه رقبا .ir دارند؛ پس شما هم نباید خود را با com جدا کنید و ریسک عدم اعتماد مخاطب را بخرید. یا برعکس، اگر در یک صنعت بین‌المللی کار می‌کنید و هیچ‌کدام از رقبای جهانی از ccTLD استفاده نکرده‌اند، احتمالاً شما هم بهتر است همگام با استاندارد صنعت، دامنه عمومی برگزینید.

نمونه‌های واقعی از انتخاب دامنه (موفق و ناموفق)

برای درک بهتر تأثیر انتخاب دامنه، در این قسمت چند مطالعه موردی از شرکت‌ها و وب‌سایت‌های مختلف، چه داخلی و چه خارجی، ارائه می‌شود تا مثال‌های عینی از تصمیمات درست یا نادرست در این زمینه را ببینیم:

• مثال موفق داخلی – علی‌بابا (Alibaba.ir): شرکت علی‌بابا یکی از بزرگ‌ترین پلتفرم‌های فروش آنلاین بلیت سفر در ایران است که تصمیم گرفت از همان ابتدا روی دامنه .ir فعالیت کند. دامنه Alibaba.ir دقیقاً نام برند آنها را منعکس می‌کند و با توجه به اینکه خدماتشان عمدتاً به مسافران داخلی ارائه می‌شود، این انتخاب بسیار هوشمندانه بوده است. طبق گزارش‌ها، علی‌بابا با استفاده از دامنه .ir توانسته مخاطبان خود را از داخل ایران به شکلی مؤثر جذب کند و در ذهن آن‌ها خود را به عنوان یک برند معتبر بومی جا بیندازد. کاربران به محض دیدن دامنه .ir اعتماد می‌کنند که این سایت تابع قوانین ایران است (مثلاً در صورت بروز مشکل حقوقی قابل پیگیری در داخل کشور خواهد بود). همچنین کوتاه و ساده بودن نام (تنها عبارت Alibaba و پسوند .ir) به یادآوری آن کمک کرده است. علی‌بابا برای حفاظت از برند خود، دامنه Alibaba.com را نیز در اختیار دارد (اگرچه سایت اصلی بر روی .ir است). این ترکیب نشان می‌دهد که آن‌ها نیاز بازار داخلی و آتیه بین‌المللی را باهم درنظر گرفته‌اند.

• مثال موفق داخلی – دیجی‌کالا (Digikala.com & Digikala.ir): دیجی‌کالا بزرگ‌ترین فروشگاه آنلاین ایران، نمونه جالبی است که از هر دو پسوند com و ir به شکل مکمل استفاده کرده است. آن‌ها دامنه Digikala.com را برای برندینگ کلی و تثبیت نام خود در سطح بین‌المللی دارند (چنان‌که امروزه نام دیجی‌کالا در مجامع استارتاپی منطقه شناخته‌شده است) و همزمان دامنه Digikala.ir را نیز در اختیار دارند تا در داخل کشور نیز هویت خود را به عنوان یک کسب‌وکار ایرانی نشان دهند. در عمل، کاربران ایرانی چه سایت را با com وارد کنند و چه .ir، به سرویس یکسانی می‌رسند و دیجی‌کالا هر دو را برند خود می‌داند. مزیت این کار دو جنبه دارد: اول حفاظت از برند – هیچ شخص دیگری نمی‌تواند Digikala.ir را استفاده کند و دوم بهبود دسترسی – اگر روزی هرکدام به مشکلی خورد (مثلاً .com تحت تحریم قرار گرفت یا ir فیلتر شد) آن‌ها گزینه جایگزین را دارند. تجربه دیجی‌کالا نشان می‌دهد که برای شرکت‌هایی که افق رشد جهانی دارند اما ریشه در ایران دارند، بهترین راهبرد ثبت هر دو نسخه دامنه است تا از تمامی منافع بهره‌مند شوند

• مثال مشکل‌دار داخلی – خبرگزاری فارس (Fars News): خبرگزاری فارس سال‌ها از دامنه Farsnews.com استفاده می‌کرد و دامنه .ir خود (Farsnews.ir) بیشتر به عنوان بکاپ یا برای انتشار برخی اخبار محدود استفاده می‌شد. این خبرگزاری در بهمن ۱۳۹۸ با یک مشکل جدی مواجه شد: همان‌طور که پیش‌تر بیان شد، دامنه .com آن مطابق تحریم‌های آمریکا توقیف گردید. در نتیجه، کاربران خارج از ایران دیگر به farsnews.com دسترسی نداشتند و حتی داخل ایران نیز ابتدا دچار اختلال شد تا اینکه با ترفند فنی DNS Spoofing موقتاً برای IPهای ایران قابل مشاهده شد. این واقعه نشان داد اتکا بیش از حد فارس به دامنه .com یک تصمیم آسیب‌پذیر بوده است. البته فارس قبلاً farsnews.ir را ثبت کرده بود و پس از این ماجرا تمرکز خود را به .ir منتقل کرد. اما اگر .ir در اختیارشان نبود، عملاً تمام مخاطبان خود را از دست می‌دادند. این نمونه گواهی است بر اینکه شرکت‌ها و رسانه‌های ایرانی که ممکن است در معرض تحریم باشند، نباید صرفاً به دامنه‌های بین‌المللی دل ببندند و حتماً باید مالک یک دامنه ملی هم‌نام باشند. به بیان دیگر، انتخاب دامنه اشتباه (تنها .com) برای فارس، تجربه تلخی رقم زد که خوشبختانه با وجود .ir قابل جبران بود.

• مثال مشکل‌دار داخلی – عدم تطابق نام برند و دامنه: برخی شرکت‌های ایرانی در نام‌گذاری آنلاین خود دچار اشتباهاتی شده‌اند که روی برندسازی‌شان تأثیر منفی گذاشته است. برای مثال، تاکسی اینترنتی «Tap30» نام برند خلاقانه‌ای داشت (ترکیبی از واژه Tap و عدد ۳۰ که در مجموع "تپسی" تلفظ می‌شود). اما دامنه اصلی آن‌ها tap30.ir است که شامل عدد و حرف با هم است. بسیاری از کاربران در ابتدا درک نام این سایت برایشان دشوار بود و برخی آن را "تپسی" نمی‌خواندند تا زمانی که برند جا افتاد. استفاده از عدد در نام دامنه تپسی یک ضرورت برندینگ بود ولی این نمونه نشان می‌دهد اگر نام انتخابی شما پیچیده یا چندبخشی است، ممکن است نیاز به صرف بودجه تبلیغاتی زیادی برای تثبیت در ذهن مخاطب داشته باشید. شرکتی مانند تپسی شاید نتوانسته دامنه tapsi.ir (با حروف) را بگیرد چون شخص دیگری ثبت کرده یا تصمیم داشته از ابتدا با همان نام خلاقانه ثبت شود؛ اما به هر حال این چالش را باید در نظر گرفت که دامنه هرچه ساده‌تر و تک‌بخشی‌تر باشد، به نفع شماست. نمونه مشابه، اپلیکیشن «اسنپ» است که دامنه Snapp.ir را ثبت کرده (با دو حرف p). دلیل افزودن p اضافه احتمالاً جلوگیری از تعارض با برند آمریکایی Snap Inc. و یا اشغال بودن snap.ir بوده است. این مسأله در گفتار فارسی مشکلی ایجاد نمی‌کند (همه اسنپ را با دو پ تلفظ می‌کنند)، اما به هرحال نمونه‌ای است که گاهی به‌خاطر شرایط، دامنه اندکی متفاوت با نام برند می‌شود و نیاز به یکپارچگی در برندینگ دارد تا مشتریان گیج نشوند.

• مثال موفق بین‌المللی – تطبیق با هر دو بازار: بسیاری از شرکت‌های چندملیتی استراتژی دامنه‌شان را بر اساس مخاطب تنظیم می‌کنند. مثلاً شرکت مایکروسافت وب‌سایت اصلی خود را با دامنه Microsoft.com اداره می‌کند، اما برای هر کشور وب‌سایت جداگانه‌ای روی دامنه محلی دارد (برای ایران Microsoft.com/fa-ir را به کار می‌برد چون .ir متعلق به خود شرکت نیست). یا گوگل که یک برند جهانی است، از دامنه Google.com به عنوان نقطه ورود اصلی استفاده می‌کند ولی برای ارائه خدمات جستجوی محلی در کشورها، از دامنه‌های ملی بهره می‌گیرد (مثل Google.co.uk در انگلستان، Google.co.in در هند و حتی Google.iq در عراق). این نشان می‌دهد که حتی بزرگ‌ترین شرکت‌های دنیا هم ارزش دامنه‌های محلی را درک کرده‌اند و برای سرویس‌دهی بهتر و تطبیق با زبان و فرهنگ هر کشور، از ccTLD مربوطه استفاده می‌کنند. نمونه دیگر، فروشگاه اینترنتی eBay است که در کشور‌های مختلف سایت‌های محلی eBay با دامنه همان کشور دارد (ebay.fr در فرانسه، ebay.com.au در استرالیا و ...). در ایران نیز کسب‌وکارهایی که نیم‌نگاهی به بازارهای منطقه دارند، اقدام مشابهی انجام داده‌اند؛ برای مثال شرکت دیجی‌کالا دامنه Digikala.af را برای کشور افغانستان و Digikala.com را برای سایر نقاط ثبت کرده بود تا در صورت ورود به آن بازارها آماده باشد.

• مثال ناموفق بین‌المللی – ریسک پسوند نامأنوس: یک نمونه کلاسیک در تاریخ کسب‌وکار اینترنتی مربوط به شرکت آمریکایی Overstock.com است. این شرکت در سال ۲۰۱۰ تصمیم گرفت برند خود را تغییر دهد و از نام ساده‌تر "O.co" استفاده کند (دامنه .co کلمبیا را با حرف O برای خود ثبت کرده بود). اما این تصمیم با شکست مواجه شد؛ مشتریان همچنان به سایت overstock.com می‌رفتند یا نام جدید را اشتباه درک می‌کردند (بسیاری حتی نمی‌دانستند .co یک پسوند معتبر است). پس از مدتی Overstock مجبور شد در تبلیغاتش تأکید کند "O.co (that’s O dot CO)" تا مخاطبان را متوجه کند. با این حال، آن‌ها نهایتاً از برند O.co عقب نشستند و دوباره به Overstock.com برگشتند. این مثال نشان می‌دهد حتی در سطح بین‌المللی هم استفاده از یک پسوند نامتداول می‌تواند مخاطب را سردرگم کند و هزینه‌های زیادی روی دست شرکت بگذارد. اکنون O.co فقط به عنوان یک دامنه مکمل برای شرکت باقی مانده است. از این داستان می‌توان عبرت گرفت که جذابیت کوتاهی و نو بودن پسوند را باید در مقابل شناخت عمومی و عادت کاربران سنجید.

• مثال دیگر – ارزش حفاظت از چند دامنه: شرکت فیس‌بوک (Meta) در آغاز با نام "TheFacebook.com" فعالیت می‌کرد تا اینکه توانست دامنه کوتاه‌تر Facebook.com را بخرد و برند خود را ساده کند. همچنین فیسبوک تمامی پسوندهای نزدیک به نام خود را در اختیار گرفته (Facebook.net, Facebook.org و حتی fb.com). آن‌ها fb.com را برای سرویس ایمیل داخلی و کوتاه‌شده به کار گرفتند. این اقدامات حاکی از آن است که شرکت‌های بزرگ برای حفاظت از نام و یکپارچگی دسترسی، حاضر به سرمایه‌گذاری قابل توجه در حوزه دامنه هستند. مثال داخلی مشابه، کافه‌بازار است که اپ‌استور اندرویدی ایرانی است؛ کافه‌بازار دامنه اصلی خود را CafeBazaar.ir قرار داده که بامعنی و مربوط است. اما برای جلوگیری از سوءاستفاده، دامنه‌های با املای متفاوت مثل cafebazar.ir (یک ‘a’ کمتر) یا نسخه .com آن را نیز ثبت کرده است. هرچند شاید مستقیماً استفاده نشوند، ولی این کار مانع می‌شود کاربران بر اثر اشتباه تایپی وارد سایت جعلی شوند.

در مجموع، تجربه‌های بالا نشان می‌دهد: هر شرکتی باید بر اساس شرایط کسب‌وکار، مخاطبان هدف و دورنمای برند خود، استراتژی مناسبی برای دامنه اتخاذ کند. شرکت‌های صرفاً داخلی اغلب با دامنه ملی موفق بوده‌اند، در حالی که شرکت‌های با مخاطب بین‌المللی استفاده از .com یا ترکیب آن با دامنه‌های محلی را ترجیح داده‌اند. موارد ناموفق نیز بیشتر ناشی از عدم تطبیق انتخاب دامنه با عادات کاربران یا نادیده گرفتن ریسک‌های سیاسی/بازاری بوده است.

راهنمای عملی انتخاب دامنه برای شرکت‌های ایرانی

با توجه به تمامی مطالب و تحلیل‌های ارائه‌شده، در این بخش نهایی چند توصیه کاربردی به عنوان جمع‌بندی برای شرکت‌ها و کارآفرینان ایرانی ارائه می‌شود تا در فرآیند انتخاب و ثبت دامنه مناسب تصمیم بهینه‌ای بگیرند:

• اولویت خود را مشخص کنید: بازار ایران یا بین‌المللی؟ اگر کسب‌وکار شما عمدتاً در ایران فعالیت دارد و قصد صادرات یا سرویس‌دهی به خارج را ندارید، دامنه .ir می‌تواند انتخاب اول عالی باشد؛ هزینه کمتر، سئوی محلی بهتر و اعتماد بیشتر مشتریان داخلی را به همراه دارد. اما اگر حتی اندکی احتمال تعامل بین‌المللی می‌دهید یا می‌خواهید در آینده در سطح منطقه رشد کنید، حتماً یک دامنه .com نیز در نظر بگیرید. این الزاماً به معنای استفاده روزمره از .com نیست، اما داشتن آن از همان ابتدا، از بسیاری مشکلات آتی جلوگیری می‌کند. خوشبختانه تهیه .com و .ir با هم کار دشواری نیست و بسیاری از شرکت‌های ایرانی هم‌زمان هر دو را ثبت می‌کنند.

• هردو دامنه .com و .ir را (در صورت امکان) ثبت کنید. این توصیه را بارها در منابع گوناگون دیدیم که برای محافظت برند و نیز بهره‌گیری از مزایای هر دو فضا بهتر است شرکت‌های ایرانی مالک هر دو نسخه دامنه خود باشند. اگر نام تجاری شما در .com آزاد است، آن را ولو اینکه فعلاً نیاز ندارید ثبت کنید؛ زیرا ممکن است بعدها رقبای شما یا حتی سودجویان آن را بگیرند و شما را وادار به پرداخت مبالغ زیاد برای خرید مجدد کنند. برعکس، اگر اول .com ثبت کرده‌اید، گرفتن .ir منطبق با آن نیز ارزشمند است، هم برای برندسازی داخلی و هم برای جلوگیری از سوءاستفاده احتمالی. حتی می‌توانید یکی را به دیگری Redirect کنید تا از نظر سئو و پراکندگی محتوا مشکلی ایجاد نشود. برای مثال بسیاری از استارتاپ‌ها سایت اصلی‌شان روی .ir است ولی اگر کاربر .com همان نام را بزند به .ir منتقل می‌شود و بالعکس.

• نام دامنه‌تان را کوتاه، ساده و مرتبط با برند انتخاب کنید. این یک اصل جهان‌شمول است: دامنه هرچه کوتاه‌تر و خوش‌آواتر باشد بهتر است. از انتخاب عبارات طولانی، اصطلاحات فنی پیچیده یا کلمات نامأنوس بپرهیزید. دامنه باید منعکس‌کننده نام برند یا فعالیت شما باشد طوری که کاربر با دیدنش بتواند کسب‌وکار را تا حدی حدس بزند. به‌عنوان مثال، دامنه TehranTaxi.ir گویای خدمات تاکسی در تهران است، ولی دامنه TchTrans.com ممکن است نامفهوم باشد. در ضمن، حتماً توجه کنید که تلفظ دامنه راحت باشد و املای آن در زبان انگلیسی واضح باشد (چون پسوندها انگلیسی هستند و حتی کاربر فارسی نیز در مرورگر باید حروف انگلیسی را تایپ کند). یک راه خوب این است که نام انتخابی را به چند نفر بگویید و بخواهید آن را بنویسند؛ اگر همه به یک شکل نوشتند یعنی نام روشنی است، اما اگر هر کس متفاوت نوشت (به ویژه در مورد حروف صدادار یا دوگانه مثل v و w یا i و y) شاید نام مناسبی انتخاب نکرده‌اید.

• از پسوندهای خیلی عجیب برای دامنه اصلی استفاده نکنید. گرچه پسوندهای جدید مثل ثبت دامنه online، ثبت دامنه store، ثبت دامنه agency و غیره وسوسه‌انگیز هستند (چون احتمال دارد نام دلخواه شما در آن‌ها آزاد باشد)، اما به یاد داشته باشید که هنوز در ایران بسیاری از کاربران با این انواع دامنه ناآشنا هستند. شاید داشتن یک دامنه مکمل با این پسوندها برای کارهای بازاریابی یا کمپین خاص بد نباشد (مثلاً brand.online برای صفحه فرود یک رویداد آنلاین برند شما)، اما توصیه نمی‌شود که وب‌سایت اصلی شرکت خود را روی یک پسوند نوظهور بنا کنید مگر اینکه کاملاً مطمئن باشید مخاطبانتان مشکلی نخواهند داشت. تجربه‌هایی مانند شکست O.co که در بالا گفتیم، زنگ هشداری است که حتی در خارج هم مردم عادی حوصله سروکله زدن با پسوندهای نامتعارف را ندارند. در ایران، دامنه‌های .com، .ir و تاحدی net و org شناخته‌شده‌اند. بقیه پسوندها را می‌توانید برای خلاقیت بیشتر یا محافظت برند ثبت کنید، اما در استفاده اصلی محتاط باشید.

• جنبه‌های حقوقی و تحریمی را در نظر بگیرید. اگر شرکت شما کالایی یا خدمتی ارائه می‌دهد که ممکن است در لیست تحریم‌های خارجی باشد، اکیداً پیشنهاد می‌شود یک وب‌سایت با دامنه .ir داشته باشید تا در صورت مسدود شدن احتمالی دامنه .com، ارتباطتان با مشتریان داخلی قطع نشود. همچنین برعکس، اگر کاملاً داخل ایران فعالیت می‌کنید ولی احتمال می‌دهید بخواهید از سرویس‌های تبلیغاتی یا میزبان‌های خارجی بهره بگیرید، حتماً یک دامنه بین‌المللی (مثل .com یا .net) نیز داشته باشید تا در آن پلتفرم‌ها دچار محدودیت نشوید. به عنوان مثال، یک شرکت گردشگری ایرانی ممکن است سایت اصلی فروشش TourIran.ir باشد، اما برای تبلیغ هتل‌هایش در گوگل نیاز دارد یک دامنه .com مانند TourIranBooking.com هم داشته باشد، چون گوگل به .ir اجازه تبلیغ نمی‌دهد. موضوع دیگر، قوانین علائم تجاری است: قبل از ثبت دامنه مطمئن شوید نامی که انتخاب کردید علامت تجاری ثبت‌شده دیگری نباشد تا بعداً با شکایت حقوقی مواجه نشوید. خوشبختانه سیستم ثبت آنلاین علائم تجاری (روزنامه رسمی) و نیز ابزارهای جهانی مانند Trademark247 امکان جستجوی اولیه را فراهم می‌کنند. هرچند قوانین ایران درباره اختلافات دامنه شفاف نیست، اما طبق قانون تجارت الکترونیک اگر از نام تجاری ثبت‌شده دیگری در دامنه خود استفاده کنید و باعث گمراهی مصرف‌کنندگان شوید، قابل پیگرد است. پس این نکته را حتماً لحاظ کنید.

• پلان آینده برند را لحاظ کنید. انتخاب دامنه یک تصمیم کوتاه‌مدت نیست؛ سعی کنید دامنه‌ای انتخاب نمایید که حتی ۵ یا ۱۰ سال بعد اگر کسب‌وکار شما توسعه یافت، همچنان مناسب باشد. مثلا اگر الان تنها محصول شما فروش عسل است، دامنه AsalShop.ir شاید خوب باشد، ولی اگر احتمال می‌دهید در آینده انواع مواد غذایی را بفروشید، این دامنه بیش از حد محدودکننده است. یا افزودن سال و عدد به دامنه (مثل Brand2023.com) ایده بدی است چون برند شما به سال خاصی گره می‌خورد. بسیاری از شرکت‌های بزرگ نام دامنه خود را چندین دهه بدون تغییر نگه می‌دارند، پس دید بلندمدت داشته باشید. همچنین اگر برنامه تغییر نام شرکت یا ریبرندینگ دارید، ابتدا دامنه نام جدید را ثبت کنید و بعد اقدام به رونمایی نام کنید تا در فاصله بین، شخص دیگری دامنه را تصاحب نکند.

• تجربیات داخلی و خارجی را مطالعه کنید. همانطور که در بخش قبل نمونه‌هایی مطرح شد، خیلی می‌توانید از سرنوشت شرکت‌های دیگر درس بگیرید. مثلاً اگر می‌بینید هیچ‌کدام از رقبای شما دامنه .co.ir استفاده نکرده‌اند، شاید دلیلش سختی مقررات آن باشد و برای شما هم صرف نکند (چرا که باید نام ثبتی شرکت عیناً استفاده شود و معمولاً طولانی است). یا وقتی مشاهده می‌کنید اکثر استارتاپ‌های ایرانی در حوزه شما علاوه بر .ir، دامنه .com را هم دارند، این می‌تواند یک عرف صنعت تلقی شود که شما هم از آن پیروی کنید. منابع آموزشی متعددی به زبان فارسی و انگلیسی وجود دارد، از مقاله‌های راهنمای انتخاب دامنه گرفته تا انجمن‌های گفتگو، که نکات ریز اما مهمی را گوشزد می‌کنند. چند نکته جالب که از این منابع می‌توان گرفت: مثلاً در یک مقاله توصیه شده بود نام دامنه را در شبکه‌های اجتماعی هم چک کنید تا مطمئن شوید اکانت با همان نام در اینستاگرام یا توییتر قابل ثبت است و قبلاً گرفته نشده (این به یکدستی برند آنلاین کمک می‌کند). یا اینکه بهتر است فرآیند انتخاب نام دامنه را به آخرین لحظه موکول نکنید؛ چون همان‌طور که برای ثبت شرکت یا لوگو زمان می‌گذارید، دامنه هم مهم است و اگر دیر بجنبید ممکن است نام دلخواه شما ثبت شود.

• اختصاص دامنه‌های مختلف به کاربردهای متفاوت. در یک شرکت ممکن است نیاز به چند وب‌سایت یا پورتال داشته باشید، مثلاً یک سایت برای فروش، یک سایت برای معرفی شرکت مادر، یک وبلاگ محتوا و غیره. بهتر است از ابتدا برای هر کدام یک دامنه یا زیردامنه متناسب درنظر بگیرید. اگر شرکت شما نام طولانی دارد اما برند محصولتان کوتاه است، می‌توانید سایت اصلی را روی برند محصول (دامنه کوتاه‌تر) بنا کنید و یک دامنه رسمی‌تر برای صفحه شرکت داشته باشید. برای مثال، شرکت «آوازه هوشمند هزاردستان» مالک کافه‌بازار،‌ سایت اصلی بازار را با دامنه کوتاه CafeBazaar.ir اداره می‌کند ولی برای وب‌سایت رسمی شرکت مادر، از دامنه Hzdst.ir (مخفف هزاردستان) استفاده کرده است. این تفکیک به شما اجازه می‌دهد تجربه کاربری بهتری بسازید و هر دامنه را دقیقاً برای همان هدف بهینه کنید.

• از مشورت حرفه‌ای بهره ببرید. اگر در انتخاب دامنه تردید دارید، بد نیست با یک مشاور برندسازی یا دیجیتال مارکتینگ صحبت کنید. گاهی نکاتی وجود دارد که از دید فنی یا حقوقی پنهان است اما یک کارشناس با تجربه خود می‌تواند راهنمایی کند. برای نمونه، ممکن است نام انتخابی شما از نظر SEO کلمه کلیدی خوبی باشد اما از نظر برندینگ ضعیف باشد یا بالعکس. یا اینکه شما روی com اصرار دارید در حالی که مشاور با آمار و تحقیق بازار به شما نشان دهد مخاطبان شما اصلاً com را ترجیح نمی‌دهند. پس استفاده از نظرات افراد خبره (چه درون سازمان خودتان و چه متخصصان بیرونی) می‌تواند تصمیم نهایی را پخته‌تر کند.

نتیجه‌گیری

انتخاب دامنه مناسب برای شرکت – چه یک استارتاپ نوپا و چه یک سازمان باسابقه ، گامی حیاتی در استراتژی حضور آنلاین است. این انتخاب در ایران با توجه به وجود گزینه‌های دامنه ملی (ir) و بین‌المللی (com و دیگران)، نیازمند دقت و آینده‌نگری دوچندانی است. ما در این پژوهش دیدیم که هر پسوند چه مزایا و معایبی دارد و چگونه می‌تواند بر برندینگ، اعتماد مشتری، سئوی سایت و حتی مسائل حقوقی و تحریمی اثرگذار باشد. بررسی نمونه‌های واقعی نشان داد که یک تصمیم صحیح، مثلاً ثبت همزمان دامنه‌های ملی و جهانی، چگونه به موفقیت و رشد برند کمک کرده و بالعکس یک تصمیم نادرست؛ مثل بی‌توجهی به ریسک‌های تحریم یا انتخاب نام پیچیده، چه مشکلاتی به بار آورده است.

برای شرکت‌های ایرانی، مهم‌ترین توصیه آن است که با شناسایی مخاطبان هدف خود، ترکیبی بهینه از دامنه‌ها را به خدمت بگیرند. دامنه .ir به عنوان شناسنامه وب ایران، برای مخاطب داخلی اعتبار و اعتماد می‌آفریند و به بهبود رتبه در جستجوهای فارسی کمک می‌کند. دامنه com دریچه‌ای به جهان است و اعتبار بین‌المللی و سهولت دسترسی جهانی را همراه دارد. ترکیب این دو، در کنار انتخاب یک نام دامنه کوتاه و گویا، به مثابه بهترین سناریو برای بسیاری از کسب‌وکارها خواهد بود

در نهایت، دامنه خوب تنها یک نشانی اینترنتی نیست، بلکه جزئی جدایی‌ناپذیر از هویت برند شما است. هویتی که باید هم در فضای آنلاین و هم در ذهن مشتریانتان جایگاه محکمی پیدا کند. بنابراین انتخاب دامنه را با دید استراتژیک انجام دهید و آن را پلی میان برند خود و دنیای دیجیتال ببینید؛ پلی که اگر به درستی ساخته شود، مسیر موفقیت کسب‌وکارتان را هموارتر خواهد کرد.