رادکامبلاگطراحی، توسعه و مدیریت کاربردهای نرم‌افزار

منطق برنامه باید کجا کنترل یا اجرا شود؟ فرانت‌اند یا بک‌اند؟

سید امیر میرکمالی

Business Logic

قوانین و فرایندهای برنامه کجا باید کنترل شوند؟ آیا فرانت‌اند باید با بررسی داده‌ها درباره مجازبودن عملیات تصمیم بگیرد، یا این تصمیم باید در بک‌اند گرفته و نتیجه از طریق API ارائه شود؟ با تغییر یک قانون، چطور می‌توان رفتار وب‌سایت، اپلیکیشن و سایر کلاینت‌ها را هماهنگ نگه داشت؟ در این مقاله، مرز مسئولیت این دو لایه را از نظر امنیت، نگهداری کد و مدیریت تغییرات بررسی می‌کنیم تا معیار روشن‌تری برای محل اجرای منطق برنامه داشته باشیم.

مقدمه

در صفحه سفارش، قرار است یک دکمه پرداخت نمایش بدهیم. API وضعیت سفارش را برمی‌گرداند و ما هم چند وضعیت را بررسی می‌کنیم. اگر سفارش در یکی از آن‌ها بود، دکمه را نشان می‌دهیم.

کار ساده‌ای به نظر می‌رسد. چند خط شرط می‌نویسیم و تمام.

اما همین تصمیم کوچک، یک سؤال معماری دارد. اینکه سفارش قابل پرداخت است، چیزی است که فرانت‌اند باید از روی اطلاعات موجود تشخیص بدهد یا بک‌اند باید نتیجه‌اش را به ما بگوید؟

تفاوت این دو روش معمولاً وقتی مشخص می‌شود که قوانین برنامه تغییر می‌کنند.

یک شرط ساده که کم‌کم بزرگ می‌شود

فرض کنیم اولین پیاده‌سازی ما این باشد:

const canPay = [
  'pending_payment',
  'payment_failed'
].includes(order.status)

فعلاً درست کار می‌کند. مدتی بعد، پرداخت مرحله‌ای اضافه می‌شود و یک وضعیت دیگر هم وارد فهرست می‌کنیم.

بعد تصمیم گرفته می‌شود که سفارش‌های قدیمی قبل از پرداخت، دوباره تأیید شوند. بعضی سفارش‌ها هم به دلیل نوع مشتری، شرایط متفاوتی دارند.

شرطی که ابتدا فقط دو وضعیت را بررسی می‌کرد، حالا به چند قانون وابسته است. اگر اپلیکیشن موبایل و پنل دیگری هم داشته باشیم، احتمالاً همین قوانین آنجا هم پیاده شده‌اند.

از اینجا به بعد، تغییر یک قانون به هماهنگی چند نسخه از آن نیاز دارد. ممکن است بک‌اند پرداخت را مجاز بداند، اما یکی از کلاینت‌ها هنوز دکمه را پنهان کند.

این منطق، صاحب می‌خواهد

قواعدی مثل «چه سفارشی قابل پرداخت است»، «چه کسی اجازه لغو دارد» و «چه زمانی می‌شود اشتراک را تمدید کرد»، معمولاً با عنوان Business Logic یا Domain Logic شناخته می‌شوند.

این قواعد باید مستقل از نحوه نمایش صفحه تعریف شوند. صفحه وب، اپلیکیشن موبایل و پنل پشتیبانی ممکن است ظاهر متفاوتی داشته باشند، اما نباید هرکدام برداشت خودشان را از قانون پرداخت داشته باشند.

مارتین فاولر در بحث جداسازی منطق اصلی از رابط کاربری، به همین مزیت اشاره می‌کند. وقتی این دو مسئولیت جدا باشند، می‌توان چند رابط داشت و منطق اصلی را دوباره ننوشت. البته این اصل درباره مرز مسئولیت‌هاست و به‌تنهایی تعیین نمی‌کند کد روی کدام دستگاه اجرا شود.

در مثال پرداخت، مرجع اجرای نهایی قانون باید در سرویس قابل‌اعتمادی باشد که عملیات را انجام می‌دهد.

API می‌تواند نتیجه تصمیم را برگرداند

برای نمایش دکمه، فرانت‌اند به پاسخ یک سؤال نیاز دارد: آیا این کاربر، در شرایط فعلی، می‌تواند این سفارش را پرداخت کند؟

می‌توانیم این پاسخ را وارد قرارداد API کنیم:

{
  "id": "order-123",
  "status": "pending_payment",
  "capabilities": {
    "canPay": true,
    "canCancel": false
  }
}

حالا فرانت‌اند برای نمایش دکمه، مقدار order.capabilities.canPay را مصرف می‌کند. وضعیت سفارش همچنان برای نمایش، فیلتر و پیگیری کاربرد دارد. اما لازم نیست فرانت‌اند از روی آن، قانون پرداخت را دوباره بسازد.

اگر محاسبه قابلیت پرداخت تغییر کند و معنای قرارداد API ثابت بماند، کلاینت‌ها می‌توانند بدون بازنویسی همان شرط‌ها، نتیجه جدید را مصرف کنند.

همه تغییرات هم به این شکل حل نمی‌شوند. اضافه‌شدن یک عملیات تازه ممکن است رابط جدیدی بخواهد. این روش، وابستگی فرانت‌اند به جزئیات تصمیم‌گیری را کمتر می‌کند.

این الگو فقط برای پرداخت نیست

لغو سفارش

ممکن است وضعیت، نوع ارسال، زمان باقی‌مانده و نقش کاربر در تصمیم دخیل باشند. فرانت‌اند می‌تواند قابلیت لغو و در صورت نیاز، دلیل محدودیت را دریافت کند.

ویرایش یک مطلب

بررسی نقش «نویسنده» کافی نیست. شاید مالکیت مطلب، قفل ویرایش یا مرحله تأیید هم مهم باشند. نتیجه مجازبودن ویرایش باید با توجه به همان مطلب و همان کاربر محاسبه شود.

تمدید اشتراک

تاریخ انقضا فقط یکی از عوامل است. وضعیت سرویس یا نوع قرارداد هم ممکن است روی امکان تمدید اثر بگذارد.

نکته مشترک این مثال‌ها، جلوگیری از پخش‌شدن دانش قوانین میان مصرف‌کننده‌های مختلف است.

نمایش مجوز با اجرای عملیات فرق دارد

حتی اگر API اعلام کند سفارش قابل پرداخت است، این پاسخ تضمین نمی‌کند چند دقیقه بعد هم شرایط همان باشد.

ممکن است سفارش در دستگاه دیگری پرداخت شده باشد یا مهلت آن تمام شود. بنابراین هنگام درخواست پرداخت، سرور باید شرایط را دوباره و با داده معتبر همان لحظه بررسی کند.

همچنین کاربر می‌تواند مستقیماً درخواست بفرستد. پنهان‌بودن دکمه، جلوی فراخوانی API را نمی‌گیرد.

راهنمای OWASP تأکید می‌کند که قوانین حساس، مجوزها و مراحل فرایند باید در سرور اعمال شوند. برای عملیات هم‌زمان هم بررسی و ثبت تغییر باید طوری انجام شود که دو درخواست نتوانند یک محدودیت را دور بزنند.

پس قابلیت برگشتی API به رابط کمک می‌کند رفتار درستی داشته باشد. مسئولیت معتبر دانستن عملیات همچنان با سرور است.

فرانت‌اند چه منطقی را نگه می‌دارد؟

فرانت‌اند مسئول تعامل است. بازشدن پنجره تأیید، نمایش وضعیت ارسال درخواست، نگه‌داشتن پیش‌نویس و انتخاب پیام مناسب، همگی منطق دارند.

بررسی سریع ورودی‌ها هم ارزشمند است. کاربر باید قبل از ارسال فرم بفهمد فیلدی را خالی گذاشته است. این بازخورد، جای اعتبارسنجی سرور را نمی‌گیرد.

در یک فرایند چندمرحله‌ای هم فرانت‌اند می‌تواند مرحله قابل‌نمایش را مدیریت کند. اما اینکه کاربر واقعاً پیش‌نیاز پرداخت را گذرانده یا اجازه ثبت نهایی دارد، باید در سرور کنترل شود.

اگر مسئول توسعه نرم‌افزار هستید، این مرز را جدی بگیرید

اگر مدیر پروژه، مدیر فنی یا توسعه‌دهنده فرانت‌اند هستید، در برابر پاسخ «این را خودتان در فرانت چک کنید» بی‌تفاوت نباشید. وقتی تصمیم به قوانین اصلی برنامه وابسته است، انتقال آن به فرانت‌اند باید دلیل فنی روشنی داشته باشد. کم‌کردن کار امروز بک‌اند، به‌تنهایی دلیل مناسبی برای پخش‌کردن مسئولیت میان چند کلاینت نیست.

ممکن است پیاده‌سازی این تصمیم در بک‌اند زمان بیشتری بخواهد و با مقاومت روبه‌رو شود. بحث را با نمونه واقعی پیش ببرید. نشان بدهید کدام قانون در چند کلاینت تکرار شده، با تغییر آن چه بخش‌هایی باید اصلاح شوند و نبود چه اطلاعاتی در پاسخ API، فرانت‌اند را مجبور به حدس‌زدن کرده است. قابلیت موردنیاز، شرایط مجازبودن عملیات و رفتار مورد انتظار هنگام تغییر وضعیت را مشخص و مستند کنید.

«فعلاً در فرانت هندلش کنید» گاهی روش شیکی برای عقب‌انداختن کار بک‌اند است. فقط صورت‌حسابش بعداً، با هزینه هماهنگی چند کلاینت و پشتیبانی رفتارهای متفاوت، به تیم برمی‌گردد.

با سند، مثال و ارجاع به اصول معماری، اصلاح قرارداد API را پیگیری کنید. تا وقتی این مسئولیت تعیین نشده، موضوع را حل‌شده حساب نکنید. اگر محدودیتی واقعی وجود دارد، راه‌حل موقت باید صاحب، محدوده و زمان بازبینی مشخص داشته باشد تا تبدیل به بدهی دائمی پروژه نشود.

در هر نقشی که هستید، اگر دیدید قوانین اصلی برنامه در فرانت‌اند بازسازی می‌شوند، برای اصلاح این مسیر با دلیل و مستندات پیگیری کنید. کنارآمدن با این ایراد امروز، تغییر و نگهداری نرم‌افزار را در آینده سخت‌تر و پرهزینه‌تر می‌کند.

نتیجه‌گیری

وقتی برای نمایش یک دکمه، مجموعه‌ای از وضعیت‌ها و استثناهای برنامه را در فرانت‌اند بررسی می‌کنیم، بهتر است درباره مالکیت آن تصمیم مکث کنیم.

ممکن است API بتواند نتیجه تصمیم را برگرداند و فرانت‌اند بر اساس آن، رابط مناسبی بسازد. در این صورت، تغییر قوانین کمتر میان کلاینت‌ها پخش می‌شود و رفتار آن‌ها هماهنگ‌تر می‌ماند.

مرز مناسب جایی است که فرانت‌اند اطلاعات کافی برای هدایت کاربر داشته باشد و سرویس اصلی، مسئول اجرای معتبر قوانین بماند.

منابع

  • Presentation Domain Separation — نویسنده: مارتین فاولر (Martin Fowler) — وب‌سایت: MartinFowler.com
  • Business Logic Security Cheat Sheet — نویسندگان: مشارکت‌کنندگان پروژه OWASP Cheat Sheet Series — وب‌سایت: OWASP Cheat Sheet Series
  • Client-side form validation — نویسندگان: مشارکت‌کنندگان MDN Web Docs — وب‌سایت: MDN Web Docs

دیدگاه کاربران

هنوز دیدگاهی ثبت نشده است.

شما می‌توانید درباره این مقاله، دیدگاه خود را ثبت کنید.